Temel İlke: Tahliye ve Söndürme Süresince Stabil Kalma
Bina taşıyıcı sistem ve elemanlarının; yangında insanların tahliyesi veya söndürme süresince stabil kalmaları gerekmektedir. Bu kural, taşıyıcı sistemin yalnızca yapısal yük taşımasının değil, yangın koşullarında da bu yükü taşımaya devam etmesinin zorunlu olduğunu ortaya koyar.
Çelik Yapılar İçin 540°C Kuralı
540°C üzerinde bir sıcaklık artışına sebep olmayacak tüm çelik yapılar, yangına karşı dayanıklı kabul edilir. Bir çelik yapıda elemanın sıcaklığı 540°C’yi aşacaksa o elemana yangın koruma kaplaması uygulanmak zorundadır.
Yangın koruma yöntemleri:
- Sıva veya alçı kaplama
- Yangına dayanıklı boya (intumescent coating)
- Mineral yün veya kaya yünü kaplama
- Betonarme kaplama
Betonarme Yapılar
Betonarme ve ön gerilmeli beton taşıyıcı sistem elemanlarında ilgili yönetmelik ve standartlara uyulur. Başlıca dikkat noktaları:
- Paspayı kalınlığı (donatının üzerindeki beton örtü)
- Boyutlandırma kuralları
- Performans bazlı tasarım imkânları
Ahşap Yapılar
Ahşap elemanların yangın mukavemet hesapları yanma hızına dayandırılır. TS EN 13381-7 standardı; taşıyıcı olarak kullanılan ahşap elemanların yangın direncine katkının belirlendiği deney yöntemlerini kapsamaktadır.
Yapı Elemanlarının Yangına Dayanım Süreleri
| Yapı Elemanı | Dayanım Süresi | Ölçüm Yüzeyi |
|---|---|---|
| Kaçış yolu oluşturan bölüm | REI 30 | Alt yüzeyden |
| Yangın kompartman duvarları | REI 60 veya üzeri | Ayrı ayrı her yüzey |
| Korunumlu şaftlar | REI 120 | Ayrı ayrı her yüzey |
| Korunumlu YGH ve acil durum asansörü | REI 120 | Binaya bakan yüzey |
| Yangın kesici | EI 30 | Ayrı ayrı her yüzey |
| Asma tavan | EI 30 | Alt taraftan |
| Asansör kat kapısı (YY > 51,50 m) | E 60 | Etkilenen yüzeyler |
| Asansör kat kapısı (YY ≤ 51,50 m) | E 30 | Etkilenen yüzeyler |
REI Kodu Açıklaması
- R: Taşıma kapasitesi (Resistance)
- E: Bütünlük (Integrity)
- I: Yalıtım (Insulation)
Yangına Dayanım Testleri
Yapı elemanlarının yangın dayanımını belirlemek için uygulanan standart: TS EN 13501-2
Kapılar ve pencereler için:
- TS EN 1634-1: Bütünlük testi
- TS EN 1634-3: Duman testi
Türkiye’de TÜRKAK akreditasyonlu laboratuvarlarda şimdiye kadar yaklaşık 550 farklı kapı çeşidi yangın dayanım testine tabi tutularak belgelendirilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çelik yapılarda yangın koruma kaplaması zorunlu mudur?
Eğer çelik elemanlar yangın sırasında 540°C üzerine çıkacaksa yangın koruma kaplaması zorunludur. Hesaplama ile bu eşiğin aşılıp aşılmadığı belirlenir.
REI 120 değeri ne anlama geliyor?
Yangın elemanının; taşıma kapasitesi (R), bütünlük (E) ve yalıtım (I) özelliklerini 120 dakika boyunca koruduğu anlamına gelir.
Betonarme yapıda paspayı kalınlığının yangın dayanımıyla ilişkisi var mı?
Evet. Paspayı kalınlığı yetersizse yangın sırasında donatı hızla ısınır ve taşıyıcı kapasitede hızlı düşüş yaşanır.
Yangın kapısı sertifikası nasıl alınır?
TS EN 1634-1 ve TS EN 1634-3 standartlarına göre akredite laboratuvarda test ettirilerek CE veya TSE belgesi alınır.
Ahşap ev için yangın güvenliği belgesi alınabilir mi?
Evet. Ahşap elemanların yanma hızına dayalı hesapları yapılarak gerekli dayanım süreleri sağlanabilir; ayrıca koruyucu kaplamalar uygulanabilir.